خانه / روزنوشت / بحران سوریه در معادله توسعه

بحران سوریه در معادله توسعه

روابط آمریکا و روسیه و به‌کارگیری سیاست‌های جهانی‌شان، پس از تجزیه اتحاد جماهیر شوروی، هرگز به تابعی از جنگ، توان نظامی، قدرت تسلیحات و حتی اشغال سرزمین‌ها خلاصه نشد. بلکه صنعت رشدیافته و نیاز شدید آن به نفت و منابع زیرزمینی به‌عنوان عاملی تاثیرگذار در دگرگونی سیاست‌های این دو قدرت جهانی، نقش خود را ایفا کرد.

تابع جدیدی که پیش‌ازاین چندان اهمیتی به‌آن داده نمی‌شد، اما ژوییه سال ۲۰۰۶ که خط لوله گازی و نفتی باکو-جیحان به بهره‌برداری رسید؛ اهمیت ویژه‌اش را آشکار کرد.

یکی از پرهزینه‌ترین خطوط لوله جهان که از باکو آغاز می‌شود و با طی ۱۷۰۰ کیلومتر و گذر از گرجستان، محموله خود را به بندر جیحان در ترکیه می‌رساند، در سایه پشتیبانی ایالات متحده و با مهندسی‌های پیشرفته و تنها با توجیهی سیاسی در زمین گسترانیده شد تا قدرت ایران و روسیه را کاهش داده و دسترسی آمریکا و اروپا را به منابع انرژی دریای خزر سهولت بخشد.

آن هم در برابر روسیه‌ای که تا اکنون هم از اهرم محدودکردن ارسال انرژی به اروپای وابسته به آن، در تصمیمات سیاسی‌اش استفاده می‌کند.

کم‌تر کسی اما اکنون به یاد می‌آورد که ولادیمیر پوتین ژوییه ۲۰۰۶ در نشست سران جی۸ در سن‌پترزبورگ، آشکارا و با صدای بلند اعلام‌کرد «روسیه باید تمام تلاشش را برای رهبری جهان در مسئله انرژی به‌کار بندد.»

همین‌طور سخنان یوریج فدروف کارشناس مسایل روسیه در مرکز پژوهشی چاتم‌هاوس را که گفته بود: «قرن ۲۱، قرن جنگ بر سر منابع حیاتی است و این جنگ یک قاعده بیشتر ندارد: اگر تو منابع حیاتی فراوانی در اختیار داری که من به آن‌ها احتیاج دارم، پس اسلحه برمی‌دارم و آن را از تو می‌گیرم. »

باوری که شاید به باور عامیانه در کشورهای خاورمیانه نزدیک است. جنگ نه برای دموکراسی بل‌که برای نفت است که اتفاق می‌افتد.
۱۵۰۹۲۸_POL_PutinObamaUN.jpg.CROP.promo-xlarge2
با شروع حملات سنگین روسیه به حمایت از بشار اسد، دوشنبه گذشته بر سر تهاجم نظامی در سوریه، کشوری که هزارها کیلومتر از روسیه و آمریکا فاصله دارد میان روسای جمهور این دو کشور جدال کلامی درگرفت؛

اوباما و پوتین بخش مهمی از سخنرانی خود را به وضعیت سوریه اختصاص دادند.

باراک اوباما با اشاره به تعهد کشورش به نظام بین‌المللی تاکیدکرد که این تعهد در هیچ جایی بیش از سوریه به آزمایش در نیامده‌است.

کشوری که میان بشار اسد که خود به کشتار ده‌ها هزار نفر از مردم سوریه متهم است از یک سو و حکومت خودخوانده اسلامی داعش،که اسیران را سر می‌برد، مردم را قتل‌عام می‌کند و زنان را به کنیزی می‌گیرد، از سویی دیگر گرفتار مانده است.

رییس جمهور آمریکا تلاش‌های کشورش در مقابل داعش را برخورد با حمله به بشریت دانست و در همین‌حال افزود در چهارسال گذشته تنها با دو هدف قطعی حرکت کرده است. یکی اینکه بشار اسد برود و دیگر اینکه این گزینه به قدرت‌گیری یک گروه تروریستی همچون داعش منتهی نشود.

همتای روس او اما در مجمع عمومی سازمان ملل گفت: «آمریکا پس از دوران جنگ سرد تلاش دارد تا انقلاب‌های دموکراتیک مدل خودش را به خارج صادر کرده و ترویج دهد. تلاش برای تغییر در کشورهای دیگر به همراه فشاری که بر اساس ترجیحات ایدئولوژیک آمریکا صورت می‌گیرد اغلب به نتایج فاجعه‌باری انجامیده و به جای آبادانی، خرابی به‌بار آورده است.

ولادیمیر پوتین که به خاورمیانه و شمال آفریقا اشاره می‌کرد. ادامه داد : «دخالت‌های تهاجم‌گونه خارجی منجر به تخریب و بی‌پروایی نهادهای دولت، خشونت و ایجاد فقر و فاجعه اجتماعی می‌شود و در این وضعیت کسی نگران حقوق‌بشر نمی‌ماند. خلاء ایجادشده در نبود دموکراسی را خون و تعصب پر می‌کند.

او افزود امروز بزرگترین خطر برای تمام جهان، حکومت اسلامی داعش است که بر خرابه استان‌هایی رشد کرد که قدرت در آن بدون کنترل آمریکایی‌ها از میان رفته است.»

او در ادامه گفته است که نمی‌تواند درخواست کسانی که این وضعیت را ایجاد کرده‌اند اجابت کرده و به آن‌ها کمک کند.

اشاره پوتین اما به خاورمیانه و شمال آفریقا برای باراک اوباما کنایه‌هایی به همراه دارد. او بیستم اکتبر ۲۰۱۱ را به خاطر دارد. روزی که شورشیان لیبی معمر قذافی را از جان‌پناهش بیرون کشیده و با فضاحت کشتند.

روزی که رییس جمهور آمریکا به سرعت، فراخوان کنفرانسی مطبوعاتی را داد و اعلام کرد ما به اهداف خود در لیبی دست یافتیم.

وقتی آمریکا تصمیم گرفت به حملات هوایی ناتو علیه حکومت لیبی بپیوندد، این کاخ سفید بود که تغییر حکومت در لیبی را از اهداف شرکت در این حملات نمی‌دانست و عمل روسیه را در عدم استفاده از حق وتوی تصمیم شورای امنیت برای حمله به لیبی، تنها عملی متقاعدکننده نامید که همه اقدامات لازم برای حفاظت از مردم لیبی را دربرنمی‌گیرد.

سخنرانی اندکی خشمگینانه رییس جمهور روسیه در مجمع عمومی سازمان ملل می‌تواند بازتاب خشم روسیه از عملیات ناتو در لیبی نیز معنی یابد. ماموریتی که هر چند باراک اوباما وظیفه آمریکا در قبال آن را تمام‌شده دانسته و می‌گوید« لیبیایی‌های آزاد شده می‌توانند یک دموکراسی کامل برقرار کنند». اما در عمل جز زمین سوخته حاصل از جنگ چیزی از لیبی باقی نمانده است.

رییس جمهور روسیه نیز که پس از دخالت در کریمه و اوکراین چهره محبوبی ندارد و به عنوان مهاجمی بی‌رحم شناخته می‌شود؛ می‌گوید اجازه نخواهد داد هر دو هدف اوباما با هم پیش بروند. او می‌گوید: در سوریه باید از یک طرف پشتیبانی کرد.

او فکر می‌کند عدم همکاری با نیروهای مسلح دولت سوریه که به گفته او در برابر تروریسم می‌جنگند اشتباه بزرگی است.

پوتین تلاش شکست خورده دولت اوباما برای ایجاد یک سوریه مستقل و دموکراتیک را آشکارا تحقیر کرده و گفته است در نهایت باید اذعان کنیم که بجز نیروهای مسلح دولت اسد و مبارزان کرد هیچکس نمی‌تواند با داعش و دیگر سازمان‌های تروریستی در سوریه نبرد کند.

آرایش دولت‌ها در خاورمیانه با شروع حملات سهمگین روسیه به داعش نیز تغییراتی بنیادی را نشان می‌دهد. هم‌پیمانان آمریکا از جمله دولت عراق، اسراییل و کردستان از حملات روسیه دفاع کردند و طرح ترکیه و کشورهای عربی برای ایجاد دولت سنی ناکام مانده است.

رییس جمهور آمریکا که سال گذشته به روزنامه تایمز گفته بود انجام عملیات در لیبی به او آموخته است که بدون داشتن برنامه‌ای برای ثبات پس از حمله نظامی، وضعیتی پر از بحران ایجاد می‌کند. در سخنرانی دوشنبه گذشته خود در سازمان ملل متحد اعتراف کرد که در عملیات لیبی از حداقل شدت استفاده شده اما آمریکا به دلیل جلوگیری از هرگونه ضربه و تحمیل دستوری از خارج، نهایت شدت را در عراق به کار گرفته‌است.

عراق نیز پس از دخالت نظامی آمریکا هرگز روی ثبات را به خود ندیده و همواره از مهم‌ترین مراکز فعالیت‌های تروریستی بوده‌است.

این که در صحنه عمل پس از دخالت نظامی در سوریه به طور قطع چه بر پا خواهد شد برای ولادیمیرپوتین و باراک اوباما نیز غیرممکن است.

اما آنچه روشن است تلاش‌های روسیه برای یافتن جایگاهی تازه است. روسیه می‌خواهد کارگزار قدرت در خاورمیانه باشد و سوریه را در اختیار خود گیرد.

هرکس که بشار اسد را از باتلاق سوریه نجات دهد، تاثیرگذارترین قدرت در آینده سوریه خواهد بود.

کشوری که تنها صادرکننده نفت در منطقه مدیترانه شرقی است و در ترانزیت نفت و گاز نیز کشوری مهم تلقی می‌شود. نرمش اوباما در برابر حملات روسیه نیز می‌تواند از همین موضوع نشأت گیرد.

درحالی‌که چهارده سال پس از انتصاب دولت در افغانستان توسط آمریکا، طالبان توانسته است شهرستان بزرگ قندوز را به تصرف خود در بیاورد وضعیت برای آمریکا دشوارتر شده است تا پوتین بتواند به راحتی او را سرزنش کند.

حتی اگر دخالت نظامی روسیه در سوریه به کمک ایران، تلاشی برای جبران خط لوله باکو-جیحان در نظر گرفته نشود، ثبات در سوریه با کمک روسیه می‌تواند این جبهه را در ائتلاف با اسد تقویت کرده و بر افزایش قیمت نفت تاثیر بگذارد. آنچه آمریکا و اروپا از آن هراس دارند.

ایران پس از روسیه بزرگترین کشور دارنده گاز طبیعی و چهارمین کشور در رده‌بندی دارندگان ذخایر نفتی است. همین مسئله کافی است تا اتحاد ایران، روسیه و بشار اسد، اگر به ثبات در سوریه بیانجامد؛ نگرانی‌ها را برای غرب صد چندان کند.

اگر صادرات نفت و گاز به جای معادله فعلی وزنه را به سوی شرق سنگین کند. معادله پکن، دهلی، مسکو، واشنگتن و اروپا را که با سرعتی فراوان در حال حرکت به سمت توسعه بیشتر هستند دگرگون خواهد کرد.

باراک اوباما اما ترجیح داده است هزینه تلاش‌های اندک در مبارزه با داعش را بپردازد. او به سازمان ملل متحد گفته‌است برای حمله شدید به داعش پیش از سقوط اسد و برای همکاری با روسیه و ایران برای پایان‌دادن به بحران آماده است. به شرطی که این کشورها تلاش کنند کمک‌ها به اسد را در این زمان کاهش دهند. امری که اگر چه امتیازی کوچک محسوب می شود اما انجام آن دشوار به نظر می‌رسد.

ده‌ها هزار سوریه‌ای کشته شده پیش از ارائه این طرح‌ها تنها متغیری است که در معادله دیده نمی‌شود.

PDF24    Send article as PDF   

درباره پویا عزیزی

پویا عزیزی : شاعر، منتقد، روزنامه نگار و فعال سیاسی است . وی در روز سوم اسفند یک هزار و سیصد وشصت و سه خورشیدی در فارسان شهری از توابع چهارمحال و بختیاری، متولد شده و کودکی و نوجوانی را گذرانده است و از دوران دبیرستان به ادبیات و شعر و علاقه مند شده و به سرودن شعر می‌پردازد. پس از مهاجرت به تهران و زندگی نزدیک به یک دهه در پایتخت، آشنایی نزدیک با محیط‌ها و نشریات ادبی وی را مصمم و حرفه ای به کار ادبیات و محافل ادبی می‌کشاند. کتاب‌هایش را منتشر می‌کند، سخنرانی می‌کند. مقاله می‌نویسد و در جمع‌های ادبی شرکت می‌کند. وی به ناچار شامگاه سوم اسفند یکهزار و سیصد و هشتاد و هشت کوه‌های مرزی ایران با ترکیه را در نوردیده و تبعیدی خواسته و ناخواسته را آغاز می‌کند. شهروند افتخاری شهر جنوا در ایتالیا و عضو کانون نویسندگان ایران(در تبعید) و انجمن قلم ایران (در تبعید) است. کتاب‌های منتشر شده : ۱- علامت بوسه می‌بارد (مجموعه شعر ) نشر آرویج۱۳۸۳ ۲- تهی (مجموعه شعر )نشر الکترونیک امضا ۱۳۸۶ 3- شعر دوازده اثر الکساندر بلوک (ترجمه پویا عزیزی) 1392 نشر آنتی فا 4-زخمرگ های در تبعید(مجموعه شعر) نشرسیپرس استکهلم 1392 دیگر فعالیت ها: در مجلاتی مانند کارنامه ، کلک ، بایا ، نافه ، گوهران و… سایت های اینترنتی معتبر فارسی و غیر فارسی آثار بسیاری از وی منتشر شده است. او دبیر بخش پنجره سایت ادبیات و فرهنگ دبیر بخش فارسی سایت ماه مگ تحریریه سابق دوماه نامه ی دال سردبیر بخش مقالات ادبی سایت ژرفا همکار بخش ادبی هفته نامه بین المللی هنرمند بوده است.

پاسخ دادن

نکات : آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.فیلدهای الزامی علامت گذاری شده اند. *

*

WordPress spam blocked by CleanTalk.
x

این مطالب را نیز ببینید!

این شاهد بازاری، وان پرده‌نشین باشد

پویا عزیزی – قدرت در صدر حکومت جمهوری اسلامی ایران با وجود ...